Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej

Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, stąd poświęcamy im nasz cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”. Partnerem cyklu jest Dziennik Elbląski. 

Iglica pospolita Erodium cicutarium należy do roślin z rodziny bodziszkowatych, mającej około 800 reprezentantów we florze światowej, wśród nich znaną powszechnie pelargonię. W florze polskiej występuje kilkanaście gatunków z tej rodziny, zgrupowanych w dwóch rodzajach: iglica i bodziszek Geranium (ta łacińska nazwa funkcjonuje często jako polskie określenie pelargonii). Najbardziej chyba znanym przedstawicielem bodziszków jest urodziwy bodziszek łąkowy Geranium pratense, dość częsty niekiedy na łąkach i polnych przydrożach, które latem ustraja w błękity swymi pięknymi kwiatami.

My dziś jednak zajmiemy się – jako że kolej przyszła na literę „i” – bardziej skromnym przedstawicielem tej rodziny – iglicą pospolitą.

Jest to jednoroczna lub dwuletnia, niepozorna roślina zielna, zajmująca głównie siedliska silnie przekształcone przez działalność człowieka, tzw. siedliska ruderalne i segetalne, a więc przydroża, nasypy, torowiska, suche łąki, pola, ugory, trawniki itp. Zasiedla także nierzadko nieużytki i polany. Rośnie najchętniej na glebach bogatych w azot, piaszczystych, lekkich i przewiewnych, stąd na Wysoczyźnie, gdzie przeważają ciężkie gleby gliniaste, występuje stosunkowo rzadko,  choć w skali kraju jest dość pospolita.

Iglica jest gatunkiem kosmopolitycznym – występuje prawie na całym świecie.

W agrokulturach może być niekiedy uciążliwym chwastem, stanowiąc dużą konkurencję dla uprawianych roślin.

Wiotkie, czerwonawe u podstawy pędy iglicy pospolitej ścielą się po ziemi bądź wznoszą na wysokość najczęściej od kilku do 20–30 centymetrów, niekiedy wyżej. Podługowate liście są pierzastodzielne, głęboko wcinane, krótkoogonkowe lub siedzące. Liście odziomkowe tworzą regularną, przyziemną rozetę, natomiast na pędzie ułożone są naprzemianlegle.

Roślina wytwarza mocny, palowy korzeń.

Iglica zakwita już w kwietniu, a jej różowofiołkowe, pięciopłatkowe delikatne kwiaty, zebrane po 5 do 10 w luźnych baldachach, spotkać możemy jeszcze w październiku. Roślina owadopylna i miododajna.

Znamienny dla iglicy i innych roślin bodziszkowatych jest owoc – rozłupnia z długim dzióbkiem, która po dojrzeniu pęka na pięć rozłupek, zakończonych skręcającą się długą ością. Dzięki tej skrętce, gwałtownie się rozprężającej, nasiona katapultowane są z macierzystej rośliny na odległość do 1 m. Higroskopijne właściwości skrętki, która pod wpływem zmiany wilgotności śrubowo skręca się bądź rozkręca, powodują, że nasiona mogą się przemieszczać po glebie i, napotkawszy w niej szczelinę, wkręcać w ziemię. Cóż za pełen polotu i jakże skuteczny mechanizm rozmnażania i rozprzestrzeniania się! Z racji tych osobliwych przymiotów iglica nazywana też była „zegarem pasterskim”, gdyż ze skrętki konstruowano na wsiach prosty higrometr do prognozowania pogody.

 Nazwa „iglica”, zdecydowanie podyktowana wyglądem rozłupek w czasie dojrzewania i owocowania tej rośliny, narzuca wiele skojarzeń, szczególnie z długodziobymi ptakami, stąd też dawne ludowe określenia iglicy: bociany, bocianie nosy lub dzioby czy bekasek. „Bociany zrywają się do lotu” – tymi słowy można by ująć czas rozsiewania się iglicy.

Zwyczajową nazwę „bociany” cytuje także  w swoim znakomitym „Przewodniku do oznaczania roślin w Polsce dziko rosnących” (1886 r.) nasz wybitny botanik, pionier polskiej florystyki, a także wielki humanista, prof. Józef Rostafiński (1850 – 1928). Tamże Profesor wspomina o higrometrze wykonanym z rozłupki iglicy.

Zbigniew Zagrodzki,

Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej