Wakacje z zabytkami Wysoczyzny Elbląskiej – odcinek X
W ostatnim dniu wakacji, żegnamy się z naszym cyklem pięknym tekstem napisanym tym razem przez Zbyszka Zagrodzkiego, na temat tajemniczej kapliczki, którą szczególnie polecamy odwiedzić.
Do zobaczenia za rok !
Kapliczka nad Stradanką
Przy historycznym, częściowo brukowanym trakcie z Tolkmicka do Przybyłowa, po jego wkroczeniu w odległości niespełna jednego kilometra od granic miasta w rozległe leśne ostępy, ciągnące się nad przepastnymi, tajemniczymi jarami rzeki Stradanki i jej dopływów – stoi na szczycie niewysokiej skarpy przydrożnej, na wprost starożytnych Wałów Tolkmita, bardzo już pochylona, stara ceglana kapliczka, posadowiona tutaj, gdzieś na przełomie XIX i XX wieku, przez nieznanego fundatora, którego szlachetna i głęboka intencja wotywna też, niestety, zawieruszyła się w przeszłości; dostępne archiwa o tym nie wspominają.
Czuwa od wielu lat nad kapliczką jej wierny towarzysz – rosnący tuż przy niej sędziwy, może nawet stuletni, okazały głóg o metrowym obwodzie pnia, też już przygięty do ziemi, ciernistą koroną jednoczący się z męką ukoronowanego w ciernie Chrystusa z maleńkiego krucyfiksu, zawieszonego nad wnęka kapliczką – jedynego zachowanego tu sakramentale. Z racji tego symbolicznego, celowego nasadzenia możemy przypuszczać, że było to w zamierzeniu sanktuarium Chrystusowe, w odróżnieniu od kapliczek Maryjnych, przyozdabianych zazwyczaj krzewami róż.
Ze wszech stron garnie się do kapliczki zielony leśny lud, jakby chcąc ją – opuszczoną przez ludzi – po swojemu nieustannie uroczyście umajać: dorodny, ponad stupięćdziesięcioletni dąb, jawory, osiki, wiąz, lipa, brzoza i wspomniany głóg z młodszym potomstwem; czarne bzy, suchodrzewy, trzmielina, leszczyna, porzeczki oraz rośliny drobniejsze: niecierpki, czosnaczki, kukliki, mchy i inna pomniejsza leśna dziatwa.
Zapomniana kapliczka reprezentuje klasyczne, słupowe kapliczki wotywne, murowane z czerwonej cegły, jakich jeszcze niemało możemy napotkać w krajobrazie przydrożnym Warmii i całych dawnych Prus Wschodnich. Wznoszone w drugiej połowie XIX i na początku XX wieku nawiązują do stylu neogotyckiego: strzeliste, z dwuspadowym daszkiem (podobne wieżom kościelnym na Warmii), na szerszym cokole, w części szczytowej z półokrągłą niszą, zamykaną najczęściej szybką – na świętą figurkę i czasem wazonik z kwiatami; w naszej kapliczce od wielu lat już pustą…
Kapliczka znad Stradanki stanowi cenny element zabytkowej architektury sakralnej Wysoczyzny Elbląskiej – najpóźniejszy czas powstania tego leśnego sanktuarium dokumentuje niemiecka mapa topograficzna z 1911 roku, na której już jest ono oznaczone symbolem krzyżyka.
Jak większość kapliczek przydrożnych i ta była (może jeszcze jest?) przede wszystkim miejscem modlitw – nabożeństw maryjnych i różańcowych – oraz w dawniejszych czasach stacją modlitewną podczas procesji.
Dziś, kiedy zatrzymamy się przy kapliczce w cichym zakątku nad leśną drogą, naszą filozoficzno–refleksyjną zadumę może zakłócić dramatyczny stan zachowania tej szlachetnej budowli, która lada moment może runąć ze skarpy, jeśli nie znajdą się dobre dusze, które by chciały temu zapobiec.
Lokalizacja kapliczki: https://maps.app.goo.gl/6h2P7KozH52g2bsm8
Odcinek 10 – Post na Facebooku
Zapraszamy do odkrywania Wysoczyzny Elbląskiej!
