Samiec trznadla | Fot. Zbigniew Zagrodzki | PKWE
Wysoczyzna Elbląska od A do Z! | T jak trznadel
Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, stąd poświęcamy im nasz cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”. Partnerem cyklu jest Dziennik Elbląski. Marzec, jeszcze zima, mróz, lecz świty i zmierzchy już bardziej rozświetlone, łagodne, a cieplejsze jakby podmuchy niosą z dali rozkwitające wonie. Wędrujemy krętą drogą w posrebrzony szadzią, poprzecinany z rzadka zakrzewionymi miedzami, zadumany bezkres pól i łąk, gdzie cisza, zda się, trwa równie bezbrzeżna, a jednak – w tej ciszy rozbrzmiewa jakaś samotna piosenka, skromny, trochę nostalgiczny dzwoneczek milczącej jeszcze orkiestry, nieśmiała zapowiedź wiosennej symfonii – śpiew trznadla.
Usiadł niedaleko, na wierzchołku zmrożonego jeszcze krzewu tarniny i raz po raz powtarza swoją wdzięczną, krótką piosenkę; niepłochliwy, ze stoickim spokojem trwa na swej czatowni, cierpliwie posyłając godową pieśń w pustać pól z nadzieją przywabienia partnerki.
Trznadel to ptak nieco większy od wróbla, z długim, ciemnym ogonem, biało obrzeżonym. Samiec jest żółtobrązowy, samiczka ubarwiona skromniej, z mniejszą ilością żółtej barwy. W Polsce gatunek osiadły, przywiązany do swych niewielkich terytoriów lęgowych w okolicy, w której zazwyczaj zimuje.
Siedliskiem trznadli są przestrzenie otwarte z kępami zadrzewień, obrzeża wsi, ogrody, rozległe polany i skraje lasów; ich wnętrz unika, nie spotkamy go także w zwartej zabudowie miejskiej.
Zapewne i nasz samczyk znad polnej drogi, gdy w końcu przywoła swą połowicę (której będzie wierny przynajmniej do jesieni), założy z nią w kwietniu, być może właśnie pod tym krzewem tarniny, dom rodzinny – dobrze ukryte w gęstwie zielnej naziemne gniazdo w postaci płytkiej czarki uwitej z łodyg i liści roślin zielnych, z dodatkiem mchu i wysłane włosiem; budową gniazda zajmie się przede wszystkim samica.
Trznadel wyprowadza w okresie od kwietnia do lipca regularnie dwa, czasem nawet trzy lęgi. Lęgi są licznie powtarzane po ich utracie co, niestety, często ma miejsce w wypadku gniazd naziemnych, plądrowanych m. in. przez myszkujące w okolicy lisy, borsuki, tchórze i inne łasicowate oraz szczególnie niebezpieczne dla populacji drobnych ptaków włóczące się koty domowe, nie mające w dzikiej przyrodzie naturalnych wrogów.
W pierwszym zniesieniu pojawia się zazwyczaj pięć jaj, w następnych i po utracie lęgu – przeważnie cztery. Jaja są koloru brudnobiałego (czasem z delikatnym, fioletowym odcieniem) z ciemniejszym, różnokolorowym splątanym ożyłkowaniem.
Po około czternastu dniach wysiadywania jaj przez oboje rodziców wykluwają się pisklęta, które pozostają w gnieździe przez następne dwa tygodnie. Szybko osiągają samodzielność i tylko jeszcze przez kilkanaście dni po opuszczeniu gniazda dokarmiane są przez rodziców.
Trznadel to ptak bardzo pospolity – w Polsce jego liczebność szacuje się na ok. 3,7 mln par lęgowych, co go stawia na szóstym miejsce wśród najliczniejszych ptaków lęgowych w kraju, po skowronku (ok. 9 mln par), ziębie, wróblu, kapturce i szpaku.
Pokarmem trznadli są głównie nasiona roślin, z dużą domieszką w okresie wiosenno–letnim owadów, pajęczaków i innych bezkręgowców. Zimą trznadle łączą się w wielkie stada i wraz z innymi gatunkami ptaków – mazurkami, ziębami, dzwońcami i in. – żerują na polach, łąkach, w ogrodach; chętnie też pożywiają się w obejściach gospodarczych – przy stodołach, oborach i nierzadko pod karmikami, gdyż ptak ten pobiera pokarm roślinny głównie na ziemi. Wielkie ilości trznadli obserwuje się zimą na placach zakładów, wytwarzających pasze dla zwierząt.
Z dawnych lat zapadł mi na zawsze w pamięci ten obraz: pogrążony w ciszy zimowy zmierzch, zapomniana droga przez bezmiar pól, po horyzont śnieżna pustynia, niemal trzydzieści stopni mrozu, i w tej głuszy siedzące rządkiem na drutach telefonicznych, biegnących przez pola, samotne stadko trznadli, ćwierkające cicho. Oto potęga życia wobec bezlitosnego, choć pięknego żywiołu!
Zbigniew Zagrodzki
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej







