Samce żaby moczarowej w szacie godowej | Fot. J. Mytych
Wysoczyzna Elbląska od A do Z! | Żaba moczarowa
Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, stąd poświęcamy im nasz cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”. Partnerem cyklu jest Dziennik Elbląski.
Ż jak Żaba moczarowa
Święta Bożego Narodzenia i Nowy Rok to czas życzeń i spełniania marzeń. A która z Pań nie marzy, (nie marzyła) o księciu z bajki, którego niewątpliwym atrybutem miałby być wygląd zewnętrzny. Wg pewnych podań, jednym ze sposobów na spełnienie tego marzenia jest odnalezienie zaczarowanej żaby i jej pocałowanie. Ale która żaba jest tą właściwą? Jak ją odróżnić od innych, niezaczarowanych? Której wygląd będzie odpowiedni? A może brunatna żaba zmieniająca swój kolor na niebieski, to jest właśnie ON (ale o tym za chwilę).
Żaba moczarowa (Rana arvalis) bo o niej będzie mowa, jest gatunkiem płaza bezogonowego należącego do nieformalnej grupy żab brunatnych. W Polsce występuje dość pospolicie, ale wyłącznie na nizinach (w tym przypadku, niestety, góralki mają gorzej). Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową (ale w ustawie o ochronie przyrody nie jest nic napisane o zakazie całowania) . Wielkością samce prawie nie odróżniają się od samic (samce są troszkę masywniejsze). Długość ciała tej żaby wynosi 4–8 cm, natomiast masa ciała osiąga od 8 do 30 g. Na jej grzbiecie wyraźnie widać fałdy grzbietowe. Z ubarwienia podobna jest do żaby trawnej. Grzbiet ciała ma różne odcienie koloru brązowego i pokryty jest licznymi, ciemniejszymi plamami.
W porównaniu z innymi żabami występującymi w Polsce wykazuje większe przystosowanie do życia w środowisku lądowym. Jest bardziej wytrzymała na brak wody. Występuje na łąkach, w lasach świerkowych, liściastych i polanach śródleśnych. Można ją spotkać w dzień nie tylko podczas deszczu, ale także przy słonecznej pogodzie. Często przebywa na zupełnie odkrytych terenach.
Żaba moczarowa żywi się drobnymi zwierzętami m.in: ślimakami, dżdżownicami, pająkami, owadami i ich larwami. W październiku zapada w sen zimowy – odbywa się to na lądzie, w różnych norach ziemnych, wnękach pod korzeniami drzew, pod stertami gałęzi lub pod darnią łąk. Ze snu zimowego budzi się zwykle w marcu i od razu rozpoczyna wędrówkę do najbliższych zbiorników wodnych, by odbyć gody i złożyć jaja. Ponieważ mogą zimować dość daleko od wody, wędrówka ta może trwać dosyć długo. W odróżnieniu od żaby trawnej nie są one jednak nigdy tak masowe, a pary w tym czasie nie tworzą ampleksusu, czyli miłosnego uchwytu. Żaby w czasie godów gromadzą się na płyciznach oraz wśród trzcin i sitowia. W stawach wcześniej pojawiają się samce. Samce wydają wtedy donośne głosy.
Gody i spektakularna przemiana
Godujący samiec ma na palcach przednich kończyn duże czarne modzele godowe, (czyli naroślą skórne ułatwiające uchwyt samicy podczas ampleksusu), wyraźnie widoczne rezonatory i obwisłe fałdy skórne. Charakterystyczną cechą jest pojawienie się szaty godowej. Godujący samiec ma grzbiet i boki ciała ubarwione na kolor jaskrawo niebieski, widoczny nie tylko w widmie widzialnym dla człowieka , ale także w widmie UV, gdzie dochodzi do największej zmiany. Co ciekawe, odcień błękitu skóry samca zależy od pogody – im cieplej i słoneczniej, tym barwa staje się jaskrawsza. Pary w ampleksusie opadają na dno zbiornika wodnego, gdzie samica składa skrzek (jaja) w postaci kulistych pakietów. Samice składają skrzek głównie nocą. Samiec zaś (który w stanie ampleksus znajduje się na grzbiecie samicy) wypuszcza w tym samym czasie plemniki. Najlepszym okresem składania jaj w Polsce jest kwiecień, gdy woda osiągnie temperaturę przynajmniej 10 stopni Celsjusza. Liczba jaj składanych przez jedną samicę wynosi od 700 do 3000 szt. Aż trudno uwierzyć, że skrzek składany jest jednorazowo.
Dlaczego w toku ewolucji wykształcił się mechanizm zmiany koloru? Prawdopodobnie chodzi tu o odróżnienie się od płci przeciwnej. A dokładnie zakomunikowanie innym samcom, że też jest się samcem. W ten sposób nie dojdzie do przypadkowego ampleksusu z przedstawicielem tej samej płci i zapobiegnie to bezsensownemu i kosztownemu energetycznie zachowaniu. Mechanizm zmiany koloru u samców żab moczarowych nie został jeszcze zbadany, ale najprawdopodobniej jest on wynikiem rozpraszania światła przez odbijające je specjalne płytki znajdujące się w chromatoforach czyli komórkach zawierających barwniki. Regulują to zmiany poziomu hormonów płciowych. A po godach, jak to w życiu bywa, pięknie wybarwione samce wracają do swych „normalnych” brunatnych barw.
Natomiast owocem tych naturalnych mechanizmów przyrody są kijanki, które wylęgają się już z wykształconą płetwą ogonową. Odżywiają się one resztkami organicznymi. W toku rozwoju powiększa się ich wielkość i wyrastają im kończyny. Po przeobrażeniu, mając długość ok. 10–15 mm, młode osobniki wychodzą na ląd. Żaba moczarowa dojrzewa płciowo po 3 latach i historia znowu się powtarza.
Życzę spełnienia najskrytszych marzeń, także tych o księciu z bajki.
Jarosław Mytych
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
