Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej

Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, stąd od stycznia 2023 roku realizujemy cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”. Partnerem cyklu jest Dziennik Elbląski.  W dzisiejszym odcinku: Ś jak śledziennica skrętolistna.

Śledziennica skrętolistna (Chrysosplenium alternifolium L.) to jeden z dwóch krajowych gatunków śledziennicy rosnących w Polsce. Drugi – śledziennica naprzeciwlistna – występuje tylko na zachodzie kraju. Oba można spotkać w wilgotnych i cienistych lasach, źródliskach, nad brzegami strumieni, generalnie w miejscach o wysokim poziomie wód gruntowych. Często można ją spotkać w lasach Wysoczyzny Elbląskiej.

Niepozorna roślina – zwiastun wiosny

Śledziennica skrętolistna (rzadziej zwana: naprzemianlistną) to niewysoka (do 15, maksymalnie do 20 cm) wieloletnia roślina o charakterystycznych, okrągławonerkowatych w kształcie liściach o karbowanowrębnych brzegach (wcięcia między wrębami są bardzo wąskie). Liście są dość grube, jasnozielonej barwy i mają długie ogonki. Jak sama nazwa tej rośliny wskazuje, liście na łodydze są ustawione skrętolegle. Łodyga jest wzniesiona, trójkanciasta, na dole rzadko owłosiona. Kłącze ma długie rozłogi. Śledziennica rośnie w grupach, tworząc darń luźno pokrywającą ziemię.

Żółte kwiaty śledziennicy są małe, niepozorne i pozbawione płatków. Wyglądają na znacznie większe dzięki temu, że znajdujące się pod nimi liście mają złocistożółtą barwę. Łacińska nazwa: Chrysosplenium pochodzi prawdopodobnie od słów: złoto (chrysos) i pełen (plenum) a więc nawiązuje do barwy kwiatów i liści pod kwiatami.

Śledziennica jest zaliczana do najwcześniej kwitnących wiosennych roślin – jej kwiaty pojawiają się już w marcu. Jest rośliną samopylną, ale jej kwiaty mogę też być zapylane przez owady i ślimaki.

Śledziennica jest chamefitem i hemikryptofitem, czyli rośliną, której pąki znajdują się nisko nad ziemią (na powierzchni ziemi) i zimują chronione przez szczątki obumarłych roślin oraz śnieg.

 

Czy śledziennica ma coś wspólnego ze śledzioną?

Śledziennica skrętolistna to znana od dawna roślina lecznicza, stosowana przez wieki w medycynie ludowej. Kiedyś często wierzono, że do leczenia danego schorzenia potrzebne są rośliny w odpowiednim kolorze, na zasadzie „podobne leczy podobne” czyli np. żółtaczkę (którą uznawano za „objaw słabości wątroby”) leczono roślinami o żółtych kwiatach, krwotoki – roślinami o czerwonych kwiatach i czerwonym winem itp. W wielu przypadkach pokrywało się to z obecną wiedzą (np. dziurawiec o żółtych kwiatach ma działanie żółciopędne, krwiściąg lekarski o ciemnobordowych kwiatach przyspiesza krzepnięcie krwi).

Śledziennica nie jest wymieniana wśród najważniejszych roślin leczniczych, nie ma jej w większości wykazów. Ta roślina (a ściślej, jej ziele) zawiera między innymi fitosterole, których spożywanie obniża poziom cholesterolu u ludzi, działającą przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo  i przeciwwirusowo kwercetynę oraz kwas elagowy, który również działa przeciwzapalnie i wspiera układ odpornościowy człowieka. Ziele śledziennicy ma więc właściwości żółciopędne, odtruwające, przeciwzapalne, antywirusowe i moczopędne. Zewnętrznie może być stosowane (po roztarciu lub zmieleniu np. z olejem lnianym) do leczenia wyprysków, łuszczycy, odleżyn i trudno gojących się ran. Wewnętrznie może być używane (jako napar, macerat lub nalewka) jako środek poprawiający trawienie, przy schorzeniach wątroby i śledziony, zakażeniach układu moczowego, przy kamicy żółciowej i nerkowej. Jak każdego zioła, nie można jednak śledziennicy przyjmować zbyt długo.

 

Hanna Kruk

Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej