Widok na kościół od zachodniej strony. Fot. Jarosław Mytych
Wysoczyzna Elbląska od A do Z! | K jak klasztor w Kadynach
Wysoczyzna Elbląska zaskakuje tajemniczymi leśnymi ścieżkami i panoramicznymi widokami. Liczne szlaki piesze i rowerowe prowadzą przez najbardziej atrakcyjne turystycznie wzgórza między Elblągiem a Tolkmickiem, stąd poświęcamy im nasz cykl „Poznaj Wysoczyznę Elbląską od A do Z!”. Partnerem cyklu jest Dziennik Elbląski.
Na szczycie tzw. Klasztornej Góry w średniowieczu istniał gród staropruskiego plemienia Pogezanów, który zdobyli i zniszczyli Krzyżacy. Z miejscem tym wiąże się też legenda o księżniczce Kadynie, będącej patronką mieszkańców wsi parających się tworzeniem przedmiotów lepionych z gliny.
Klasztor w tym miejscu powstał w 1683 r. jako trzecia placówka bernardyńska prowincji wielkopolskiej na terenie diecezji warmińskiej. Wg legendy hrabia Jan Teodor von Schliben (był jednym z przywódców opozycji antyelektorskiej w Prusach Książęcych, aktywnie wspierającym kościół katolicki), pełniąc służbę w wojsku polskim, podczas jednej z bitew miał złożyć ślubowanie, że wybuduje klasztor, jeśli odniesie zwycięstwo. Po wygranej bitwie szybko jednak zapomniał o danym Bogu przyrzeczeniu. Po pewnym czasie, przebywając w Kadynach, został zbudzony w nocy przez światło pochodni. Gdy wyjrzał przez okno ujrzał dwóch mnichów trzymających pochodnie. W jednym rozpoznał św. Antoniego, w drugim św. Franciszka. Ci skinęli na niego i polecili iść za sobą. Doprowadzili go do miejsca, w którym z czasem ustawiono trzy krzyże, po chwili jednak skierowali się w kierunku Klasztornej Góry. Tam postacie mnichów zniknęły. Gdy sen powtarzał się wielokrotnie hrabia przypomniał sobie o złożonym niegdyś ślubowaniu. Ufundował klasztor położony na szczycie góry poświęcony św. Franciszkowi, a przy drodze wiodącej do klasztoru tzw. Trzy Krzyże. Po obu stronach ukrzyżowanego Chrystusa umieścił dwie figury świętych, których spotykał we śnie. Do dziś obok kaplicy z krzyżem przetrwała tylko jedna z kolumn.
Pierwsze zabudowania klasztorne były drewniane i miały charakter prowizoryczny . Dlatego w roku 1684 r. rozpoczęto budowę nowego kościoła ukończonego w 1686 r. oraz nowego klasztoru, który został zamieszkały dopiero w 1699 r. Te zabudowania także wzniesiono z drewna. Dlatego już w 1714 r zaczęto przebudowywać klasztor wraz z kościołem na murowany. Nowa świątynię konsekrowano w 1749 r.
Życie codzienne
Już w 1693 r na skłonie Klasztornej góry nieopodal klasztoru powstał drewniany browar zakonny, który spłonął w 1699 roku. Murowany powstał 1740 r. W skład zabudowań klasztornych wchodziły także budynki gospodarcze (cegielnia, kurnik, pralnia, piekarnia, stodoła, stajnie i obora z chlewem). Do zabudowań przylegał ogród, sad i cmentarz zakonny. Całość otaczał dwu metrowy kamienny mur. W 1755 r. powstał ośmio pokojowy dom pielgrzyma. Od zachodu , lecz poza murami zlokalizowany był staw.
Klasztor w II połowie XVIII w. tętnił pełnią życia religijnego i gospodarczego, głównie dzięki pracowitości zakonników i hojności fundatorów. Zamieszkiwało go aż 24 zakonników.
Ulubionym zajęciem rekreacyjnym zakonników była gra w kręgle. Mieszkańcy klasztoru jadali dobrze . Do obiadu i kolacji zakonnik otrzymywał kufel piwa, a jeśli poprosił mógł wypić także drugi. Chętni mogli również zabrać po posiłku dodatkowy kufel do swej celi. W święta i urodziny każdy zakonnik do obiadu i kolacji otrzymywał dzbanek wina.
Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego
Św. Antoni był franciszkaninem opiekującym się ubogimi i chorymi. Jest patronem poszukujących rzeczy zagubionych. Kult św. Antoniego rozwinął się w Kadynach wokół obrazu patrona świątyni umieszczonego w jednym z bocznych ołtarzy przy prezbiterium. Na odpust przybywały do sanktuarium rzesze pątników. Wraz z nimi ściągali kramarze i drobni handlarze z budami i sklepikami. Pielgrzymi do zanoszonych modlitw dołączali wota i dary.
Kasacja Klasztoru
Po kolejnych zaborach oraz edyktach królów pruskich, w tym w szczególności po edykcie sekularyzacyjnym Fryderyka Wilhelma III z roku 1810, zakon w Kadynach pustoszał a klasztor popadał w ruinę. Klasztor został zlikwidowany 06.04.1826 r. Wiosną 1827 r. trzech ostatnich zakonników opuściło Kadyny. Słynący łaskami obraz św. Antoniego trafił do katedry we Fromborku. Główny ołtarz został przeniesiony do kościoła w Opinie. Właściciel majątku Kadyńskiego Edward Birkner nabył w 1840 r. klasztorną ziemię oraz opuszczone budynki, które stopniowo zostały rozbierane.
W 1842 r do budynków klasztornych została przeniesiona wiejska szkoła. Przetrwała ona w nich do początku XX w. Za czasów Wilhelma II ruiny klasztoru wykorzystywane były jako romantyczne miejsce spotkań, eventów, m.in. koncertów.
Historia współczesna
W 1975 r Ministerstwo Kultury i Sztuki podjęło decyzję o utworzeniu z ruin klasztornych Domu Pracy Twórczej. Poczyniono w tym kierunku znaczne inwestycje, które ze względów trudności finansowych zostały zaniechane. W 1992 r teren powtórnie wrócił do Zakonu Braci Mniejszych Franciszkanów. Odbudowę klasztoru oraz objęcie stanowiska proboszcza Parafii w Kadynach powierzono o. Leszkowi Czyścieckiemu. Obecny ołtarz główny powstał z dwóch ołtarzy przekazanych z kościoła w Krośnie k. Ornety. Od 2021 r miejsce to ma statut Sanktuarium św. Antoniego Padewskiego.
Jarosław Mytych,
Park Krajobrazowy Wysoczyzny Elbląskiej
