Wakacje z zabytkami Wysoczyzny Elbląskiej
Rozpoczęły się wakacje, a wraz z nimi nasz coroczny cykl „Wakacje z zabytkami Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej”. Przez kolejne dziewięć wtorków na naszym profilu Facebook będziemy zapraszać Mieszkańców i Gości Wysoczyzny Elbląskiej do odwiedzin, tym razem małych obiektów sakralnych, kapliczek i krzyży, które są częścią naszego dziedzictwa kulturowego wpisanego w krajobraz wsi. Wydają się zapomniane, często na uboczu miejscowości, jednak ozdoby z kwiatów i kolorowych wstążek czy też majowe nabożeństwa świadczą o tym, że to niematerialne dziedzictwo kulturowe jest nadal żywe. Obiekty będące w większości pozostałością po przedwojennych mieszkańcach tych terenów, są otaczane opieką i czcią, a tradycje i wierzenia pielęgnowane.
Odcinek nr 1 – kaplica Birknerów w Kadynach
W pierwszym odcinku zapraszamy do odwiedzin kaplicy w Kadynach wybudowanej w XIX w. przez Artura Birknera, która pełniła także funkcję mauzoleum rodziny. Kaplica znajduje się w lesie za pałacem. Przy okazji można także odwiedzić ścieżkę przyrodniczo – historyczną „Kadyński Las”. Lokalizacja zabytku
Odcinek nr 2 – kaplica szafkowa w Chojnowie
W drugim odcinku zapraszamy do odwiedzenia unikatowej kapliczki szafkowej z XIX w. w Chojnowie. Jedynej na terenie Parku Krajobrazowego Wysoczyzny Elbląskiej. Kapliczka wisząca na krzyżu, znajduje się na tle zabytkowej, ceglanej stodoły na terenie prywatnej posesji. Jest doskonale widoczna z drogi, przez którą przebiegają szlaki rowerowe. Lokalizacja zabytku
Dzięki przeprowadzonej renowacji na zlecenie Gminy Tolkmicko jej stan jest idealny. Wewnątrz skrzyni, wokół centralnie umieszczonej, trójwymiarowej rzeźby Chrystusa ukrzyżowanego, przytwierdzono przedmioty nawiązujące do Jego męki i śmierci, m.in.: trzydzieści srebrników, rękawicę nawiązującą do policzkowania Jezusa podczas przesłuchiwań, bicz, gwoździe, młotek, miecz, chustę św. Weroniki, drabinę nawiązującą do zdjęcia z krzyża oraz kielich jako symbol Ostatniej Wieczerzy i przelanej krwi. Poprzez symbole przedstawiano w tego typu kapliczkach ostatni dzień życia jak i wydarzenia po Jego śmierci na krzyżu.
Odcinek nr 3 – kaplica szafkowa w Chojnowie
W trzecim odcinku nasz spacer po Chojnowie zakończą dwie neogotyckie kapliczki usytuowane na początku i na końcu wsi. Obie wyróżniają się ostrołukowymi niszami z figurami w środku i pochodzą z przełomu XIX i XX w. Jedna z żółtej cegły, druga z czerwonej zwieńczone strzelistymi daszkami. Ta pierwsza wyróżnia się szczególnie bogatym detalem murarskim oraz widoczną od strony budynku, drugą niszą z rzeźbą św. Józefa. W niszy od strony drogi znajduje się polichromowana, drewniana rzeźba przedstawiająca Matkę Bożą Królową Świata z Dzieciątkiem Jezus. Zarówno kolorystyka szat jak i wysoka korona na głowie są symboliczne: czerwona suknia i niebieski płaszcz, nawiązują do miłości i atrybutów niebiańskich, korona natomiast wskazuje, że została przedstawiona jako Królowa. Postać ukazująca Dzieciątko Jezus jest naga, co symbolizuje ludzką naturę, w ręku trzyma niebieskie jabłko królewskie jako symbol absolutnej władzy nad światem, tzw. globus cruciger. Całość stanowi klasyczny motyw ikonograficzny i nawiązuje do tradycji rzeźby gotyckiej. Kapliczka usytuowana jest na posesji, na której znajduje się także krzyż z Arma Christi.
W niszy ‘czerwonej kapliczki’ znajduje się rzeźba przedstawiająca Najświętszą Marię Pannę Niepokalanie Poczętą. Głównymi elementami symbolicznymi jest wieniec z gwiazd w kształcie aureoli nad głową oraz deptany wąż nawiązujący do pokonania zła. Postać stoi na ziemskim globie, co symbolizuje panowanie nad światem i czystość. Kapliczka posadowiona jest niedaleko zakrętu prowadzącego do przysiółku Nowy Wiek, przez który przebiega Pomorska Droga św. Jakuba oraz szlak rowerowy Green Velo.
Dzięki przeprowadzonej renowacji na zlecenie Gminy Tolkmicko, udało się zahamować postępującą degradację cegieł. Renowacji poddano także wszystkie figury, które już wróciły na swoje miejsce.
Odcinek nr 4 – trzy krzyże w Kadynach
Zespół kapliczek przydrożnych, zwanych w tradycji lokalnej „Trzema Krzyżami”, usytuowany jest na drodze prowadzącej do klasztoru franciszkańskiego w Kadynach. Zarówno klasztor jak i kapliczki zostały ufundowane przez ówczesnego właściciela Kadyn Jana Theodora hrabiego von Schliebena i ich powstaniu jest przypisywana legenda o obietnicy jaką złożył Bogu w czasie jednej z bitew, której dowodził. W miejscu ich położenia rozpoczynały się procesje pątników przybywających z okolic.
Trzy budowle sakralne pierwotnie składały się z dwóch pięciometrowych kapliczek słupowych w kształcie kolumn, ceglanych wewnątrz i otynkowanych z zewnątrz, z metalowym prętem na szczycie, do którego były przytwierdzone drewniane figury świętych. Około metrowe postacie przedstawiały św. Antoniego z Padwy z Dzieciątkiem Jezus i św. Franciszka z krzyżem. Według legendy obydwaj święci ukazywali się von Schliebenowi by przypomnieć mu o obietnicy budowy klasztoru.
Trzecim elementem jest kapliczka o czworobocznej podstawie i prostokątnej niszy, w której do dnia dzisiejszego zachował się drewniany krzyż z rzeźbą Chrystusa. Kapliczkę przykrywa daszek czterospadowy, na którym zamocowano chorągiewkę z datą i inicjałami fundatora. Czworoboczna kapliczka z barokowym krzyżem przeszła renowację na zlecenie a zlecenie właściciela Kadyny Folwark Hotel & Spa. Kapliczka słupowa także wymaga pilnego remontu konserwatorskiego, jej ceglana kolumna i tynk ulegają ciągłej degradacji. Z racji dziedzictwa kulturowego jak i historycznego, zachowanie tej kapliczki ma ogromne znaczenie ponieważ stanowi materialny dokument przeszłości regionu i lokalnych obyczajów. Zespół kapliczek „Trzech Krzyży” współtworzy unikalny, tradycyjny charakter otoczenia Kadyn i reprezentuje barokową architekturę sakralną, dlatego warto pomyśleć także o odbudowie nieistniejącej już kapliczki.
Odwiedzaj i zdobywaj nagrody!
Jak co roku zachęcamy do odwiedzania prezentowanych zabytków i zamieszczania zdjęć w komentarzu pod postem. Zdjęcia muszą być aktualne. Na koniec naszej wakacyjnej przygody, osoba z największą ilością odwiedzonych zabytków otrzyma nagrodę!
Zapraszamy do odkrywania Wysoczyzny Elbląskiej!
